نمازهم زمانی تأسیس مسجد و تشكیل جامعه اسلامی با هجرت پیامبر در مدینه نشان از نقش بی بدیل مسجد در نهادینه سازی و تشریح سبك نوین زندگی و حیات اسلامی و تغییر رفتارها و شیوه زندگی جاهلیت و غیر دینی دارد.


سبك و نوع زندگی مردمان هر جامعه ای به میزان بسیار زیادی ناشی از فرهنگ عام و خاص آن جامعه است. مقصود از فرهنگ عام مجموعه ای از هنجارها، ارزش ها و رفتارهایی ست كه در تمام سطوح و لایه های آن جامعه رسوخ و نفوذ دارد و مردمان آن در طی سالیان دراز ضمن پذیرش اصول و مبانی فكری و عقیدتی آن فرهنگ در رفتار، گفتار و منش زندگانی روزمره خویش با عمل به این اصول، پایبندی خود را نسبت به فرهنگ غالب و حاكم بر جامعه به صورت غیر لسانی و نمادین اعلام و اظهار می كنند.
 

اعتقادات دینی و مذهبی و عقاید و نگرش های ذهنی و حتی قلبی نشأت گرفته از آن در هر جامعه ای به طور مستقیم بر فرهنگ حاكم بر عامه مردم تأثیرگذاری عمیق دارد. در همین راستا اگر به سبك زندگی و نوع رفتارها و افعالی كه توسط جوامع و ملل مختلف ساكن در كره زمین نیم نگاهی داشته باشیم در خواهیم یافت كه بسیاری از رفتارهای زندگی كه شامل نوع پوشش، برخوردهای اجتماعی و گفتمان غالب جامعه، شیوه حیات خصوصی و عمومی، نوع تشكیلات خانواده و تعامل بین اعضای خانواده و چگونگی روابط بین والدین و فرزندان و... تا اندازه زیادی متاثر از آموزه های دینی و اعتقادی آنان می باشد؛ چرا كه تمامی ادیان آسمانی و حتی غیر آسمانی نیز در خصوص چگونگی و سبك و سیاق زندگی دارای رهنمود و پیام هستند و هیچ دین، مذهب، كیش و آیینی را نمی توان یافت كه در این امور مهم حیات بشری و سبك زندگی پیروان و مریدانش مسائل و مباحثی را مطرح نكرده باشد.
 

با اعتقاد به نقش اساسی و مهم ادیان در تبیین و تشریح چگونگی انتخاب سبك زندگی برای پیروان و رهروانشان باید بپذیریم كه در میان این ادیان، دین مبین اسلام دارای بیشترین كاركرد و امتیاز در خصوص چگونگی هدایت و رهنمون سازی مقلدانش در انتخاب و اعمال سبك زندگی ست و هیچ دین و مذهبی به اندازه اسلام در باره این امر مهم تأكید و توصیه نكرده است.

 

موید این ادعا وجود ده ها آیه در كتاب مقدس مسلمانان «قرآن كریم» است كه از بدو تولد انسان تا زمان مرگ و حتی پس از حیات دنیوی و برای حیات اخروی نظرات و پیام های بسیاری را در خود دارد و خداوند متعال در این كتاب نه تنها چگونگی انجام زندگی معنوی و سالم را برای مسلمانان به ارمغان آورده است بلكه پیامبرگرامی اسلام و ائمه معصومین (ع) نیز با توجه به اهمیت موضوع و نقش مهم آن در ایجاد یك مدینه فاضله و اجتماعی خدامحور و دین گرا به كمك بشریت آمده و با روایات و احادیث و نیز سنت و سیره و روش خویش سعی در ایجاد بستر و فضایی معنوی، ریل گذاری، كانالیزه كرن و رهنمون سازی سبك زندگی ارزشی و سالم برای مسلمانان نموده اند.
 

با عنایت به ذكر مطالب مورد اشاره و قبول جایگاه بلند و رفیع دین اسلام در ارائه بهترین و جامع ترین سبك زندگی برای جوامع انسانی جهت دستیابی به اهدف عالیه الهی و انسانی ترسیم شده برای كمال و سعادت بشر، انتخاب مسجد به عنوان بستر و پایگاه ارائه كننده و مروج و بسط دهنده سبك زندگی بر گرفته از آموزه ها و مفاهیم اسلامی غیر قابل انكار و چشم پوشی است؛ چرا كه هم زمانی تأسیس مسجد و تشكیل جامعه اسلامی با هجرت آن حضرت در مدینه، همواره نشان از نقش بی بدیل آن در نهادینه سازی و تعمیق بخشی رفتارهای دینی برای تازه مسلمانان مهاجر و انصار و نیز تشریح سبك نوین زندگی و حیات اسلامی و همچنین تغییر رفتارها و شیوه زندگی جاهلیت و غیر دینی است.
 

از طرفی دیگر سبك زندگی دارای مراتب و انواع مختلف چون سبك زندگی فردی، اجتماعی، خانوادگی و... است.یكی از اصول اساسی و پایه های مهم دین اسلام، اصل اجتماعى است تا انسان را از زندگى فردى و خزیدن در كنج عزلت و تنهایى برهاند و او را به سوى زندگى جمعى و اجتماعى سوق دهد. به همین جهت اسلام همواره مؤمنین را به شركت در اجتماعات براى عبادت خداوند ترغیب مى‏كند؛ زیرا تنها از طریق اجتماع است كه مسلمانان مى‏توانند به صورت یَدِ واحدى در مقابل مصائب و مشكلات ایستادگى كنند(یدالله مع الجماعه).
 

بتابراین همان گونه كه اسلام یك دین اجتماعی ست مسجد نیز یك نهاد اجتماعی محسوب می شود. پیامبر گرامی اسلام (ص) برای تغییر رفتارهای اجتماعی مردم زمان خویش نیاز به یك مكانی داشت تا در سایه آن اجتماعات مردمی شكل بگیرد و در این جمع شكل یافته مفاهیم دینی بیان شود. اگر چه با اندكی دقت به بیانات و مفاهیم ارائه شده توسط پیامبر اسلام (ص) مشخص خواهد شد كه ایشان تنها به مباحث اجتماعی و دینی بسنده نمی كردند و بخش اعظمی از بیانات را به امور فردی و شخصی كه یك فرد مسلمان نمونه باید داشته باشد اختصاص می دادند؛ چرا كه آن حضرت، ایجاد جامعه اسلامی را در گرو ساختن و خودسازی تك تك افراد آن جامعه می دانستند و به همین خاطر است كه دین اسلام به صورت هم زمان به دو جنبه فردی و اجتماعی توجه كرده است. این دو جنبه هم چون دو بال یك پرنده برای پرواز است كه با فقدان هر یك از این بال ها امكان صعود و كمال از انسان سلب می شود.
 

مساجد علاوه بر این كه نقش خود را به عنوان یك نهاد موفق اجتماعی در طول حیات ارزشمند خویش به خوبی ایفاء نموده اند بلكه به صورت فردی نیز زمینه تمسك و بهره مندی از رفتارهای اجتماعی، شخصی و خانوادگی و همچنین بهره مندی از سبك و سیاق زندگی معنوی و اسلامی در این امور را از طریق مبلغان، روحانیون و عالمان وارسته دینی در قالب سخنرانی، وعظ و خطابه در منابر مساجد كه یكی از عناصر و اجزاء مهم مساجد در انتقال پیام ها محسوب می شوند فراهم كرده اند. علاوه بر آن، عمده محتوای متون و منابعی كه توسط آنان مورد بهره برداری قرار می گرفت آیات، احادیث و روایات برگرفته از سخنان گهربار پیشوایان، بزرگان و عالمان دینی ست و بسیاری از این مباحث به امور مربوط به سبك و شیوه زندگی یك فرد مسلمان و چگونگی برگزیدن رفتاری مناسب و شایسته برای زندگی در یك جامعه اسلامی است.

--------------------------------------
نویسنده : محمد علی موظف رستمی